CSRD i raportowanie ESG — czy Twoja firma jest w obowiązku?
Dyrektywa CSRD wprowadza progi wielkości, od których firma musi raportować ESG. Kaskadowanie obowiązków na dostawców, harmonogram wdrożenia, praktyczne pierwsze kroki.
CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive, czyli dyrektywa o raportowaniu zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw) to dyrektywa UE 2022/2464 zmieniająca sposób, w jaki firmy raportują zrównoważony rozwój. Zastępuje wcześniejszą NFRD i znacząco rozszerza zakres obowiązków — zarówno pod względem zakresu danych, jak i liczby firm objętych raportowaniem. Polska wdrożyła CSRD nowelizacją ustawy o rachunkowości z 2024 r. (Dz.U. 2024 poz. 1863).
Choć formalnie CSRD dotyczy tylko dużych firm, praktycznie kaskaduje obowiązki na całe łańcuchy dostaw — małe firmy B2B obsługujące korporacje też muszą przygotować dane ESG (dotyczące środowiska, społeczeństwa i ładu korporacyjnego), żeby utrzymać klienta. Ten artykuł pokazuje, kogo dotyczy obowiązek, jak wygląda proces raportowania i jak się przygotować.
Progi wielkości — kogo dotyczy
Unia przesunęła harmonogram CSRD dyrektywą (UE) 2025/794 („stop-the-clock”): duże jednostki dotąd nieobjęte raportowaniem — o dwa lata, notowane MŚP — także o dwa lata. Zakres obowiązku zmienia dalej pakiet „Omnibus”. Sprawdź aktualny stan, zanim zaczniesz przygotowania.
Duża jednostka to firma spełniająca 2 z 3 kryteriów (za 2 kolejne lata):
- Ponad 250 pracowników (roczne średnie zatrudnienie)
- Ponad 50 mln EUR przychodów netto ze sprzedaży
- Ponad 25 mln EUR sumy bilansowej
Co trzeba raportować — ESRS
Raportowanie odbywa się według European Sustainability Reporting Standards (ESRS) — zestaw standardów opracowanych przez EFRAG i przyjętych przez Komisję Europejską w 2023. ESRS obejmuje m.in.:
- ESRS 2 (ogólne wymogi)
- ESRS E1 (zmiana klimatu — emisje Scope 1, 2, 3)
- ESRS E2–E5 (zanieczyszczenia, woda, bioróżnorodność, gospodarka o obiegu zamkniętym)
- ESRS S1–S4 (pracownicy, pracownicy w łańcuchu, społeczności, konsumenci)
- ESRS G1 (ład korporacyjny, etyka biznesowa)
Firma najpierw przeprowadza podwójną ocenę istotności (double materiality) — analizuje, które tematy są istotne z perspektywy wpływu firmy na środowisko/społeczeństwo ORAZ wpływu ryzyk ESG na firmę. Raportuje tylko tematy istotne.
Kaskadowanie — realny problem dla MŚP
Formalnie CSRD nie obejmuje małych firm, ale ESRS E1 wymaga od dużej firmy raportowania emisji Scope 3 — czyli emisji łańcucha wartości (dostawców i klientów). Żeby to zrobić, duża firma musi zebrać dane o emisjach od swoich dostawców.
Praktycznie oznacza to, że małe firmy B2B obsługujące dużych klientów dostają:
- Ankiety ESG od 2–3 razy w roku, różne dla każdego klienta
- Wymaganie certyfikatów (np. środowiskowego ISO 14001) jako warunek utrzymania kontraktu
- Wymóg raportów własnych — w niektórych branżach (automotive, FMCG)
VSME — uproszczona opcja dla MŚP
Od 2025 obowiązuje standard VSME (Voluntary Standard for SMEs), opublikowany przez EFRAG. To uproszczona wersja ESRS przeznaczona dla małych i średnich firm chcących raportować dobrowolnie. VSME ma dwa moduły:
- Basic Module — obowiązkowy przy raportowaniu, ok. 20 wskaźników podstawowych (emisje, kadra, pracownicy)
- Comprehensive Module — dobrowolny, dla firm obsługujących klientów wymagających głębszych danych
Dla firmy B2B z 30 pracownikami obsługującej 5 korporacji — VSME to często najtańsza ścieżka. Jeden raport VSME rocznie pasuje jako odpowiedź na ankiety większości klientów.
Harmonogram przygotowania
Standardowy proces przygotowania to:
- Analiza istotności (double materiality) — 2–3 miesiące
- Zbieranie danych bazowych — 3–6 miesięcy (zwłaszcza emisje Scope 3)
- Przygotowanie raportu — 2–3 miesiące
- Audyt zewnętrzny — obowiązkowy, minimum 1–2 miesiące
- Publikacja — wraz ze sprawozdaniem finansowym
Łącznie 12–18 miesięcy od rozpoczęcia do publikacji.
Praktyczne pierwsze kroki
Dla firmy, która po raz pierwszy zderza się z CSRD lub kaskadą od klienta:
| Krok | Czas | |------|------| | Mapa istotności — warsztat | 1–2 dni | | Obliczenie emisji Scope 1 i 2 | 2–4 tyg. | | Szacowanie Scope 3 (uproszczone) | 1–2 mies. | | Wybór oprogramowania ESG | 1 mies. | | Pierwszy raport VSME (dla MŚP) | 2–3 mies. |
Podsumowanie
CSRD to nie tylko obowiązek — to trwała zmiana w sposobie, w jaki biznes raportuje swoje działanie. Firmy, które opóźniają przygotowanie, zaczynają tracić klientów korporacyjnych (bo nie dostarczają danych Scope 3) oraz finansowanie bankowe (bo banki też są objęte CSRD i wymagają ESG od dłużników). W Profais pomagamy klientom zbudować system księgowy pod raportowanie ESG i VSME — sprawdź naszą pełną księgowość. Zobacz też artykuł o CBAM dla importerów — pokrewny obowiązek klimatyczny.
Źródła: ec.europa.eu/sustainability, efrag.org, Dyrektywa UE 2022/2464, Ustawa o rachunkowości (nowelizacja 2024).